تبلیغات
nazarihesab - گزارشگری قسمتهای مختلف
نویسنده :شعیب نظری
تاریخ:جمعه 20 آبان 1390-09:11 ق.ظ
گزارشگری قسمتهای مختلف

مقدمه:
برخی واحدهای تجاری محصولات و خدمات متنوعی تولید و ارائه می کنند یا در مناطق جغرافیایی متفاوتی فعالیت دارند.اطلاعات در مورد انواع مختلف محصولات و خدمات یک واحد تجاری و عملیات آن در مناطق جغرافیایی متفاوت که اغلب اطلاعات قسمت نامیده می شود برای ارزیابی مخاطرات و بازده های یک واحد تجاری مفید است.
بر اساس استاندارد های حسابداری اگر شرکتها قسمت های قابل گزارش یا قابل تفکیک از یکدیگر داشته باشند باید عملکرد این قسمتها را به تفکیک گزارش نمایند. گزارشگری بر مبنای قسمتهای مختلف عکس صورتها ی مالی  تلفیقی است.
در این گزارش ها ارقام تجزیه و تحلیل و بر حسب مناطق جفرافیایی،قسمت های عملیاتی و یا بخشهای صنعتی گزارش می شوند.


 
تعاریف:
تعیین قسمتهای تجاری یا جغرافیایی:
درک معنای قسمت های تجاری امر دشواری هم برای تهیه کنندگان صورتهای مالی و هم استفاده کنندگان از صورتهای مالی است.تعیین قسمتهای تجاری یا جغرافیایی جداگانه نیازمند قضاوت است. مدیریت واحد تجاری برای اعمال این قضاوت، هدف گزارشگری اطلاعات  مالی قسمت را با توجه به استاندارد25 و خصوصیات کیفی اطلاعات مالی در نظر می گیرد.
قسمت جغرافیایی:
جزیى قابل تفكیك از واحد تجارى است كه به ارائه محصولات یا خدمات در منطقه جغرافیایى مشخصى مشتمل بر یك كشور یا گروهى از كشورها اشتغال دارد و داراى مخاطره و بازده‏اى متفاوت از اجزایى است كه در سایر مناطق جغرافیایى فعالیت مى‏كنند. مخاطرات و بازده های یک واحد تجاری هر دو تحت تاثیر محل جغرافیایی عملیات و نیز بازارهای ﺁن قرار می گیرد.
قسمت های جغرافیایی می تواند یکی از دو مورد زیر باشد:
الف. محل استقرار تجهیزات تولید یا ارائه خدمت و سایر داراییهای واحد تجاری،  یا
ب . محل بازارها و مشتریان آن.
عوامل زیر باید در تشخیص قسمتهاى جغرافیایى در نظر گرفته شود:
الف . تشابه شرایط اقتصادى و سیاسى،
ب . روابط بین عملیات در مناطق جغرافیایى مختلف،    ج . مجاورت عملیات،
د . مخاطرات خاص ناشى از عملیات در مناطق مشخص،
ه' . مقررات كنترل ارز، و                                          و . مخاطرات نوسانات ارزى.
قسمت تجاری:
جزئى قابل تفكیك از واحد تجارى است كه یك محصول یا خدمت یا گروهى از محصولات یا خدمات مرتبط را ارائه مى‏كند و داراى مخاطره و بازده‏اى متفاوت از سایر قسمتهاى واحد تجارى است. عوامل زیر باید در تعیین محصولات و خدمات مرتبط در نظر گرفته شود:
الف . ماهیت محصولات یا خدمات،
ب . ماهیت فرآیندهاى تولید،
ج . نوع یا طبقه مشتریان براى محصولات یا خدمات،
د . روشهاى توزیع محصولات یا ارائه خدمات، و
ه' . ماهیت مقررات مربوط، براى مثال، مقررات بانكى و بیمه‏ای
قسمت قابل گزارش
قسمت قابل گزارش قسمتى تجارى یا جغرافیایى است كه بر مبناى تعاریف پیشگفته مشخص مى‏شود و براساس استاندارد، افشاى اطلاعات قسمت در مورد آن ضرورت دارد.
داراییهای قسمت:
عبارتست از داراییهایی که بطور مستقیم قابل انتساب یا بر مبنایی منطقی قابل تخصیص به فعالیتهای عملیاتی قسمت باشد.
نمونه هایی از داراییهای قسمت شامل داراییهای جاری مرتبط با فعالیت عملیاتی قسمت،داراییهای
ثابت مشهود،داراییهای موضوع اجاره های سرما یه ای و داراییهای نامشهود است.
در اندازه گیری داراییهای یک قسمت توجه به موارد زیر ضروری است:
1.    در صورت ترکیب تجاری با روش خرید:        داراییهای قسمت بر اساس ارزش منصفانه اندازه گیری می شود.
2.    در صورت تجدید ارزیابی داراییهای ثابت:  داراییهای قسمت بر اساس مبلغ تجدید ارزیابی اندازه گیری می شود.

شمول یا عدم شمول تحت عنوان داراییهای قسمت         وضعیت دارایی
جزء داراییهای قسمت می باشد         اگراستهلاک دارایی در هزینه عملیاتی قسمت منظور شود
جزء داراییهای قسمت نمی باشد         دارایی مورد استفاده برای مقاصد عمومی واحد تجاری یا دفتر مرکزی
چنانچه مبنایی منطقی برای تخصیص وجود داشته باشد، جزء داراییهای قسمت می باشد         دارایی مورد استفاده مشترک دو  یا چند قسمت  است
جنانجه مستقیما قابل انتساب به قسمت یا بطور منطقی قابل تخصیص به قسمت باشد، جزء داراییهای قسمت منظور می شود. در این حالت استهلاک سرقفلی جزء هزینه عملیاتی قسمت است.         سرقفلی
بدهی های قسمت:
عبارتست حسابها و اسناد پرداختنی تجاری و سایر حسابها و اسناد پرداختنی،پیش دریافت از مشتریان و ذخیره های تضمین از بدهیهایی که مستقیما قابل انتساب و یا بر مبنایی  منطقی قابل تخصیص به فعالیتهای عملیاتی قسمت باشد.
مانند: محصول
شمول یا عدم شمول تحت عنوان بدهیهای قسمت         وضعیت بدهی
جزء بدهیهای قسمت نمی باشد         بدهی هایی مثل تسهیلات دریافتی، بدهیهای مربوط به داراییهای موضوع اجاره های سرمایه ای و سایر بدهیهایی که برای مقاصد تامین مالی است نه عملیاتی
جزء بدهیهای قسمت می باشد         چنانچه هزینه سود تضمین شده در نتیجه عملیات قسمت منعکس شود


درآمد عملیاتى قسمت عبارت است از درآمد حاصل از فعالیتهاى اصلى و مستمر(درامد های قابل ردیابی (مستقیم)و غیر قابل ردیابی(غیر مستقیم))  كه مستقیماً قابل انتساب یا برمبنایى منطقى، قابل تخصیص به قسمت است اعم از اینكه از فروش به مشتریان برون سازمانى یا معاملات با سایر قسمتهاى همان واحد تجارى ناشى‏شده باشد.
هزینه عملیاتى قسمت عبارت است از هزینه‏هاى مرتبط با فعالیتهاى اصلى و مستمر(هزینه های قابل ردیابی(مستقیم)و غیر قابل ردیابی (غیر مستقیم))  كه مستقیماً قابل انتساب یا بر مبنایى منطقى قابل تخصیص به قسمت است اعم از اینكه مرتبط با فروش به مشتریان برون سازمانى یا معاملات با سایر قسمتهاى همان واحد تجارى باشد.
نتیجه عملیات قسمت عبارت از درآمد عملیاتى قسمت پس از كسر هزینه عملیاتى آن است.
نکته:  موارد زیر باید در محاسبه سود و زیان عملیاتی قسمت مستسنی می شوند:
-درآمد کسب شده در سطح شرکت که از عملیات هیچ یک از قسمت ها سرچشمه نگر فته اند
- هزینه های عمومی شرکت            -  هزینه بهره                 - مالیات بر درآمد         -  اقلام غیر مترقبه و سهم اقلیت
آستانه های 10درصد:
قسمت تجاری یا جغرافیایی در صورتی باید به عنوان قسمت قابل گزارش مشخص شود که اکثر در آمد عملیاتی آن از فروش به مشتریان برون سازمانی عاید گردد و
1-    درآمد عملیاتی حاصل از فروش به مشتریان  برونسازمانی و معاملات با سایر قسمتها  حداقل 10درصد جمع  درآمد تمام قسمتها اعم از برون سازمانی یا داخلی
2-    نتیجه عملیات قسمت اعم از سود یا زیان حداقل 10درصد مجموع سود عملیاتی قسمتهای سودده یا مجموع زیان عملیاتی قسمتهای زیان ده، هر کدم که قد مطبق آن بزرگتر باشد یا
3-    داراییهای قسمت  حداقل 10درصد داراییهای تمام قسمتها باشد.
(اگر جمع درآمد عملیاتی از فروش به مشتریان برون سازمانی که قابل انساب به قسمتهای قابل گزارش است کمتر از 75درصد جمع درآمد عملیاتی تلفیقی یا درآمد عملیاتی واحد تجاری باشد٬باید قسمت های دیگری به عنوان قسمت های قابل گزارش مشخص شود حتی اگر آن قسمت ها زیر آستانه های 10 درصد باشند.این عمل تا آنجا ادامه می یابد که مجموع درآمد عملیاتی قسمتهای قابل گزارش حداقل 75درصد جمع درآمد عملیاتی تلفیقی یا درآمد عملیاتی واحد تجاری باشد.)




 
موارد خاص در تشخیص قسمتهای قابل گزارش
1-    قسمتى كه در دوره قبل به دلیل احراز یكى از آستانه‏هاى 10 درصد مربوط به عنوان قسمت قابل گزارش تعیین شده است، چنانچه برمبناى قضاوت مدیریت واحد تجارى همچنان داراى اهمیت باشد باید براى دوره جارى نیز به عنوان قسمت قابل گزارش تلقى شود حتى اگر درآمد عملیاتى، نتیجه عملیات و داراییهاى آن بیش از آستانه‏هاى 10 درصد نباشد.
2-    چنانچه قسمتى به دلیل احراز یكى از آستانه‏هاى 10 درصد، در دوره جارى به عنوان قسمت قابل گزارش تعیین شود، اطلاعات مقایسه‏اى دوره قبل آن باید ارائه مجدد شود، به استثناى مواردى كه انجام این كار عملى نباشد.
نکات:
1-    قسمت هایی که مشمول گزارشگری نمی شوند کلا،باید در قالب سایر قسمت ها افشا شوند.
2-    مطابق بیانیه شماره 131(FASB)چنان چه 10درصد درآمد کل شرکت از یک مشتری خاص ایجاد شود به آن مشتری ،مشتری عمده گفته می شود و باید اطلاعات مجزا در ارتباط با آن افشاء شود.
3-    طبق بیانیه شماره 24(FASB)در صورتیکه یک قسمت حداقل 90٪درآمد یا سود و زیان یا دارایی شرکت را در اختیار داشته باشد بخش عمده نامیده می شود و دیگر گزارشگری قسمتها نیاز نخواهد بود

4-    استاندارد های حسابداری هیچ گونه محدودیتی در مورد تعداد بخشهای قابل گزارش بیان ننموده ولی برای اینکه اطلاعات قسمتها بیش از اندازه از جزئیات برخوردار نباشد به اغتقاد FASBمجموع قسمت های قابل گزارش حداکثر می تواند 10 مورد باشد.
رویه های حسابداری قسمتها شامل:
الف . رویه های حسابداری اصلی.  رویه هایی که در تهیه و ارائه صورتهای مالی تلفیقی یا صورتهای مالی واحد تجاری استفاده می شود،
ب . سایر رویه ها. رویه های حسابداری قسمت که مختص گزارشگری قسمت است.
مثل: تشخیص قیمتها، روش قیمتگذاری انتقالات بین قسمتها و مبانی تخصیص درآمدها و هزینه های عملیاتی به قسمتها.
استفاده از رویه‏هاى حسابدارى بكار گرفته شده در واحد تجارى به معناى آن نیست كه رویه‏هاى حسابدارى تلفیقى یا رویه‏هاى حسابدارى واحد تجارى براى قسمتهاى قابل گزارش، همانند آنكه آن قسمتها واحدهاى گزارشگرى جداگانه‏اى هستند، به كار رود.
ارقام محاسبه‏شده در نتیجه به كارگیرى یك رویه حسابدارى خاص در سطح واحد تجارى، در صورت وجود مبنایى منطقى، به قسمتها تخصیص مى‏یابد.
داراییهایى كه به طور مشترك توسط دو یا چند قسمت استفاده مى‏شود فقط در صورتى باید به آن قسمتها تخصیص یابد كه درآمدها و هزینه‏هاى عملیاتى مربوط به آن داراییها نیز به همان قسمتها تخصیص داده شود
افشا:
واحد تجارى باید موارد زیر را براى هر قسمت قابل گزارش تجارى یا جغرافیایى مبتنى بر مكان استقرار داراییها افشا كند:
الف. درآمد عملیاتى قسمت ناشى از فروش به مشتریان برون سازمانى و معاملات با سایر قسمتها، به طور جداگانه،
ب . نتیجه عملیات قسمت،
ج . جمع مبلغ دفترى داراییهاى قسمت،
د . بدهیهاى قسمت،
ه . جمع اضافات داراییهاى ثابت مشهود و داراییهاى نامشهود هر قسمت طى دوره،

و . جمع مبلغ هزینه استهلاك داراییهاى ثابت مشهود و داراییهاى نامشهود هر دوره قسمت كه در نتیجه عملیات آن قسمت منظور شده است، و
ز . جمع مبلغ سایر هزینه‏هاى غیرنقدى عمده هر دوره قسمت كه در هزینه‏هاى عملیاتى آن قسمت منظور شده است.
چنانچه قسمت جغرافیایی مبتنی بر مکان بازارها و مشتریان با مکان استقرار داراییها متفاوت باشد:
و درآمد عملیاتی آن از فروش به مشتریان برون سازمانی 10درصد جمع درآمد عملیاتی واحدتجاری از فروش به تمام مشتریان برون سازمانی چنین قسمتهایی باید بطور جداگانه افشا شوند.
واحد تجاری باید صورت تطبیق اطلاعات افشا شده برای قسمتهای قابل گزارش و اطلاعات تجمیعی در صورتهای مالی تلفیقی یا صورتهای مالی واحد تجاری را ارائه کند.

          صورت تطبیق:
درآمد عملیاتی واحد تجاری از مشتریان برونسازمانی*       با    درآمد عملیاتی قسمت
سود یا زیان عملیاتی واحد تجاری        با    نتیجه عملیات قسمت
داراییهای واحد تجاری      با    داراییهای قسمت
بدهیهای واحدتجاری      با    بدهیهای قسمت

شامل افشای مبلغ درآمد عملیاتی واحدتجاری از مشتریان برون سازمانی که درآمد عملیاتی هیچیک از قسمتها منظور نشده است.
در اندازه گیری  و گزارشگری درآمد عملیاتی قسمت ناشی از معاملات با سایر قسمتها، انتقالات بین قسمتها باید بر مبنایی اندازه گیری شود که واحد تجاری در عمل برای قیمتگذاری انتقالات استفاده می کند. مبنای قیمت گذاری انتقالات بین قسمتها و هر تغییر مربوط باید در صورتهای مالی افشا شود.
واحد تجاری باید انواع محصولات و خدمات  منظور شده در هر قسمت تجاری گزارش شده و نیز ترکیب هر قسمت جغرافیایی گزارش شده را افشا کند.
واحد تجاری باید انواع محصولات و خدمات  منظور شده در هر قسمت تجاری گزارش شده و نیز ترکیب هر قسمت جغرافیایی گزارش شده را افشا کند.

در تغییر رویه حسابداری بکار گرفته شده برای گزارشگری قسمت:
چنانچه تغییر رویه تاثیر عمده ای بر اطلاعات قسمت داشته باشد، باید  این تغییر و همچنین اطلاعات دوره گذشته قسمت جهت مقاصد مقایسه ای افشا شوند.
در صورتیکه افشای اطلاعات مقایسه ای عملی نباشد: باید شرحی از ماهیت و دلایل تغییر، اینکه
عدم افشای اطلاعات مقایسه ای غیر عملی بوده و اثر مالی این تغییر را افشا نمود.
مثال: در تغییر نحوه تشخیص قسمتهای مختلف یک واحد تجاری، ارائه مجدد اطلاعات دوره  گذشته قسمت غیر عملی باشد، به منظور مقایسه، واحد تجاری باید اطلاعات قسمت را در سالی که نحوه تشخیص قسمتها را تغییر داده است، بر مبنای قسمتهای قدیم و جدید گزارش کند.